Ma ciężkie, twarde drewno, piekielnie trudne w obróbce. Termity i korniki go nie ruszą – żuwaczki mają bowiem tylko jedne. Tego drewna nie ruszą też pleśnie, mikroby, woda morska, a nawet laser.

Drzewo żelazne

Zazwyczaj ma bardzo ciężkie i piekielnie trudne w obróbce drewno; nie zmogą go tak łatwo ani pleśnie, ani mikroorganizmy powodujące gnicie czy butwienie; nieczułe na długotrwale nawet działanie wody – morskiej również, a termity i korniki po prostu „zjadają” na nim swe żuwaczki. Mowa oczywiście o drzewie żelaznym (czyli roślinie nie do zdarcia).

Określenie „żelazne” dotyczy drzew o wyjątkowych parametrach wytrzymałościowych; i wagowych również, ponieważ ciężar właściwy wielu gatunków jest większy od ciężaru właściwego wody i dlatego drewno niektórych drzew żelaznych nie unosi się na powierzchni wodnej, a tonie. 

Żelazne drzewa spotyka się na całym świecie. Należą do różnorakich gatunków i najrozmaitszych rodzin botanicznych. Choć zdecydowana większość pochodzi z terenów tropikalnych i subtropikalnych świata, to spotyka się je też w klimacie umiarkowanym. Niektóre gatunki to rośliny uprawne, np. parocja perska ( Parrotia persica ) z Iranu.

Inne „żelazne” rodzaje roślin to:

- w Azji Mesua (rozbiał) – wyciągi stosowane w kosmetyce, Casuarina (kazuaryna) – ponoć najlepszy materiał opałowy na świecie

- w Ameryce Południowej : Swartzia (skorpnia) – drewno stosuje się do budowy statków, Guajacum (gwajakowiec) – dostarcza żywicy z leczniczo – odkażającym gwajakolem, Prosopis (jadłoszyn) – doskonałe na snycerkę, Cirilla – świetna roślina miododajna, Sloanea (liporzesznik) – twarde drewno od wieków wykorzystywali Indianie, Sideroxylon (żelaźnik);

- w Australii to eukaliptus ( Eucalyptus) – ceniony za swój odkażający olejek; jest też przysmakiem koala. No i Metrosideros (żelazowiec) o bardzo trwałym drewnie.

W Polsce również spotyka się rośliny zaliczane do „żelaznych”. Są to przybysze z różnych stron świata, uprawiane u nas jako rośliny ozdobne: północnoamerykański grab karoliński, wiązowiec zachodni i chmielograb wirginijski.

Więcej miejsca w tym artykule zajmie omówienie afrykańskich żelaznych drzew, ponieważ w Szczypcie Świata oferujemy produkty wykonane z ogromnie wytrzymałych roślin pochodzących z Czarnego Lądu.

Olejara , czyli argania ( Argania ) – roślina z rodziny sączyńcowatych występuje obecnie tylko w Maroku. Niewielka, dorasta do 10 m wysokości. Nasiona dostarczają cennego olejku arganiowego - podobno jest to najcenniejszy olej świata, zwany też „płynnym złotem Maroka”. Oleje nienasycone stanowią ponad 80% składu, posiada też wiele innych substancji biologicznie czynnych, które znakomicie wpływają na poprawę stanu chorej czy trądzikowej skóry. Bardzo twarde drewno to materiał na meble, stolarkę wykończeniową wnętrz, surowiec do produkcji węgla drzewnego i opał.

Złotorąb , żelaźnik ( Sideroxylon ) – drzewo z rodziny sączyńcowatych, które dostarcza drewna bardzo twardego i odpornego na wilgoć i działanie soli zawartej w wodzie morskiej. Buduje się z niego statki, wyposaża łazienki, stanowi materiał na elementy wykończenia wnętrz jachtów, stolarki zewnętrznej w budownictwie. Żelaźnik dostarcza również cennych saponin i żywic.

Lebombo (Androstachys johnsonii) – drzewo z rodziny brezylkowatych, z obszaru południowej Afryki – najliczniej występuje w Mozambiku. Zwane też mecrussé, jest cięższe od wody, ma bardzo dekoracyjny rysunek czerwonobrązowego drewna. Należy do drewien najbardziej wytrzymałych na obciążenia mechaniczne i odpornych na gnicie i ataki patogenów. Stosuje się je w budownictwie (stolarka zewnętrzna i wewnętrzna), w budowie mostów, szkutnictwie, kołodziejstwie, na konstrukcje pojazdów, podkłady kolejowe, buduje się zeń podziemne szalunki, jest doskonałe do wyrobu przedmiotów codziennego użytku i sztuki użytkowej; powstają zeń schody, podłogi, balustrady, ogrodzenia i wiele innych. Trudne do impregnacji; pyły wytwarzane przy obróbce są szkodliwe dla zdrowia.

Oliwka afrykańska – zainteresowanych odsyłamy do obszernego artykułu na temat tej niezwykłej rośliny, znajdującego się w naszym Banku Informacji Szczypty Świata.

Teak – również szerzej omówiony w osobnym artykule.

Mahoń – ciekawe informacje o tym drzewie z czerwonym kolorem twardzieli zawarte są w osobnym artykule.

Heban – zachęcamy do zapoznania się z wieloma ciekawostkami na temat najciemniejszego z ciemnych drzew. Znaleźć je można w naszym osobnym opracowaniu – kliknij link, by szybko dostać się do potrzebnych informacji.

Mukwa - w tym artykule szerzej omówione zostało jedno z najcenniejszych afrykańskich żelaznych drzew.

Powyższe gatunki żelaznych drzew Afryki są najbardziej znane. Oprócz tego na terenach Czarnego Lądu rosną inne, niezwykle wytrzymałe rośliny, które również zalicza się do grona „żelaznych”. Są to:

- Berchemia zeyheri z rodziny szakłakowatych. To niewysokie drzewo z południa Afryki , jest nazywane też różowym drzewem lub umini . Ma piękną, różowoczerwoną barwę świeżego drewna, która pod wpływem światła i powietrza zmienia się w pomarańczową lub brązowawą. Bardzo twarde i trudne w obróbce drewno używane jest na wszelkie stolarskie zadania, do wyrobu mebli, kostek na trasy spacerowe, a przede wszystkim do wytwarzania pięknych szkatułek i rzeźb . Nie jest to drzewo wykorzystywane masowo, ponieważ rośnie pojedynczo i występuje dość rzadko. Z pędów uzyskuje się barwnik do farbowania naturalnych włókien roślinnych, a sproszkowane drewno bywa namiastką tytoniu.

Orzech afrykański ( Lovoa trichilioides) – daje piękne, złocisto – brązowe drewno, które może przybierać odcień karmelu. Bardzo ciekawa struktura wewnętrzna twardzieli czyni ją świetnym materiałem na wszelkie dekoracyjne powierzchnie. Jest to jedno z najdroższych drewien. Robi się z niego dekoracyjne meble, luksusowe wyposażenie gabinetów, cenne rzeźby i pamiątki. Co bogatsi mogą zafundować sobie panele z afrykańskiego orzecha.

Combretum imberbe – to chroniona roślina z południa Afryki. Niewysoka, wolno rośnie, a na pniu bardzo często zostają obumarłe gałęzie, co nadaje roślinie niecodzienny wygląd, potęgowany przez gałęzie poskręcane w wężowe sploty. Drewno jest cięższe od wody i dlatego tonie. Przy obróbce wydziela miły zapach. Oprócz twardego, wysoce użytecznego gospodarczo drewna, dostarcza też surowca zielarskiego na dolegliwości żołądkowe i do inhalacji przy katarze. Z kwiatów gotuje się herbatę, doskonałą na kaszel. Wyciąg roślinny stosowany jest do wyprawiania skór.

Oprócz powyżej wymienionych gatunków, w Afryce rośnie jeszcze wiele innych drzew, które zalicza się do „żelaznych”. Ich drewno posiada również niezwykłą wytrzymałość i twardość. Piękne barwy drewna w odcieniach beżu, brązu, czerwieni i miodu czynią je poszukiwanym surowcem dla wielu zastosowań artystycznych i w produkcji wszelkich elementów stolarskich – czy to w meblarstwie, szkutnictwie, czy też w budownictwie. Produkty z drzew żelaznych do tanich wprawdzie nie należą, ale warto w nie zainwestować, ponieważ są na tyle trwałe, iż prawdopodobnie będą służyć wielu pokoleniom.

Jak dbać o wyroby z drewna egzotycznego?

Przede wszystkim należy je odkurzać i co 4 – 6 tygodni smarować specjalnym woskiem lub pastą, przeznaczonymi do pielęgnacji drewna. Nie poleca się sprajów, ponieważ nie dostarczają one wyrobom potrzebnej wilgoci, a w suchych warunkach domowych rzeźby mogą pękać. Woski delikatnie nawilżają powierzchnię wyrobu i nadają mu piękny połysk. Po woskowaniu należy przedmiot delikatnie wypolerować miękką szmatką i gotowe! Znów do następnego zabiegu pielęgnacyjnego można się cieszyć pięknem drewna z drzewa żelaznego.