Dźwięku guiro nie odtworzy najdoskonalszy nawet komputer. Banalne nacięcia i zwykłe dziury kryją wielką tajemnicę oryginalnego brzmienia guiro. Wyczarować je można prostą pałeczką albo zębatym skrobakiem.

Jak wyskrobać dźwięki z guiro?

Wśród wielu tradycyjnych, niestrojonych instrumentów rodem z Ameryki Południowej i Środkowej na szczególną uwagę zasługuje guiro. Należy do grupy instrumentów perkusyjnych, idiofonów. Jego niezwykłość polega na tym, że wydobywa się zeń dźwięki… skrobiąc powierzchnię instrumentu specjalnym skrobakiem albo pałeczką.

Guiro, zwane też z hiszpańska guira znane było w Ameryce Poł. już w czasach prekolumbijskich. Jego korzenie sięgają istniejącej niegdyś na tamtych terenach kultury Indian Taimo. Do Puerto Rico guiro przywędrowało z Indianami Arawak. W Afryce zaś prawdopodobnie wymyślili go ludzie z plemienia Bantu (dzisiejsze Kongo).

Obecnie guiro jest ludowym instrumentem latynoamerykańskiej muzyki. Gra kluczową rolę w typowej sekcji rytmicznej folkowego, kolumbijskiego tańca zwanego cumbia. Dźwięki guiro słychać w każdym akompaniamencie dla religijnych pieśni w afro - kubańskim kulcie Orisha – posłańca duchowego łączącego świat z bogiem Olafi. Najwcześniejsza historyczna wzmianka o guiro pochodzi z 1788 roku, gdy niejaki Fray Inigo Abbad y Lasierra napisał, iż ten właśnie instrument jest używany w Ameryce Południowej jako akompaniament do śpiewu i tańca.

Pierwotnie guiro wykonywano z wysuszonego i wydrążonego owocu tykwy, któremu odcinano końcówkę, a powierzchnię skorupy nacinano z jednej strony w równolegle ułożone pasy. W specjalnie wycięty otwór muzyk wkładał kciuk lewej dłoni i, przytrzymując instrument, grał na nim, przesuwając pałeczkę (trzymaną w dłoni prawej) po żłobieniach w skórce owocu. Efektem jego działań były trzeszcząco – zgrzytające dźwięki o różnej długości trwania.

Obecnie wykonuje się modele guiro, które mają równoległe nacięcia lub karbowania powierzchni w kilku miejscach i w różnych odstępach pomiędzy poszczególnymi seriami „żeberek”. Pozwala to na uzyskanie niespotykanej wcześniej różnorodności dźwięków wydobywanych z instrumentu. Dodatkową różnicę w brzmieniu słyszalnych tonów można osiągnąć dzięki pocieraniu powierzchni guiro albo pałeczką, która też może być wykonana z wielu rozmaitych materiałów, albo specjalnym skrobakiem, zaopatrzonym w różnej długości metalowe, drewniane czy kościane zęby. Pożądaną długość dźwięku otrzymuje się przez pociągnięcie skrobakiem po odpowiednio długim odcinku żłobionej powierzchni. Obowiązuje tu prosta zasada: im dłuższą drogę pokona skrobak po powierzchni guiro, tym dłuższy czas trwania dźwięku. I odwrotnie: krótkie, urywane ruchy góra - dół blisko górnej strony instrumentu generują dźwięki krótkie.

Choć znane są egzemplarze guiro różnorakiej wielkości i kształtu, to przeważnie mają one po 20 – 25 cm długości i przyjmują formę cylindra, cygara lub ryby. Bywają pięknie zdobione – przeważnie malunkami. Użyte przez prawdziwego profesjonalistę – najczęściej śpiewaka z zespołu grającego latynoamerykańską muzykę, prowadzą z grającą orkiestrą swoisty instrumentalny „dialog”. Specyficzny ton guiro stanowi często charakterystyczne kontrastowe brzmienie w odniesieniu do słodkich brzmień gitar, czy lekkiego szumu marakasów.

Ze względu na to, iż dźwięk guiro jest niemożliwy do odtworzenia drogą symulacji syntetycznej, przy wykonywaniu utworów, w których partyturach zapisano istnienie guiro, zazwyczaj nie stosuje się żadnych zamienników tego instrumentu. W takich przypadkach konieczne jest zagranie tylko i wyłącznie na oryginalnym instrumencie. Igor Strawiński w „Święcie Wiosny” też zastosował guiro do uzyskania pewnych ciekawych partii dźwiękowych - był to swoisty eksperyment muzyczny, ponieważ guiro to instrument typowy dla Latynoskiej części Ameryki, dla stylu Strawińskiego zaś była to absolutna nowość.

Guiro jest instrumentem bardzo wszechstronnym, mało kłopotliwym w opanowaniu, doskonale dającym się zgrywać z różnymi stylami muzycznymi i świetnie nadaje się zarówno dla amatora jak i dla profesjonalisty. Lekkie, niewielkie i na każdą okazję.