Karimbę robi się w pół godziny. I nosi się często w kieszeni. Grać można wszędzie: w autobusie, nad rzeką, w przerwie w pracy... Zdyscyplinowane palce to skarb:kciuk i wskazujący - muzycy, mały – podpora, serdeczny, środkowy – też się przydają.

Karimba

Spotkamy ją praktycznie w każdym miejscu Afryki: w autobusie, gdy siedzi komuś na kolanach; na hucznym weselisku, gdzie świętuje radosne zaślubiny; wreszcie na tajemnym spotkaniu żyjących z duchami. To karimba lub kalimba, lub mbira, albo sanza, nyunga, morimbula. Niektórzy traktują zamiennie podane nazwy instrumentu. Inni twierdzą, iż każde określenie dotyczy czegoś innego.

Jedno jest pewne: całe to nieco skomplikowane nazewnictwo określa instrumenty należące do rodziny tzw. lamellofonów i jako grupę określa się je też mianem pianin kciukowych, ponieważ gra się na nich, trącając klawisze najczęściej kciukiem lub też palcem wskazującym.

W naszym portalu karimba będzie po prostu karimbą – niewielkim, przepięknie grającym instrumentem, rodem ponoć aż z Indonezji, lecz najlepiej zadomowionym w Afryce. I to od ponad tysiąca lat!

Budowa karimby

Jest genialnie prosta: to niewielkie pudełko z drewna albo ze skorupy tykwy, do którego przymocowane są różnej długości blaszki, tworzące klawisze instrumentu. Blaszki można zrobić ze wszystkiego, byle byłby to metal. Są więc blaszki ze specjalnie profilowanej stali, ale są też i takie, które kiedyś były trzonkami sztućców albo szprychami rowerowymi! Na blaszki nadają się też wszelkie stalowe druciki lub niegdysiejsze metalowe sprężyny, które przycięto na odpowiednią długość i porządnie wyprostowano. Blaszki, czyli klawisze, mocowane są do pudła bądź równolegle do siebie, bądź też układa się je w kształt wachlarza. Klawisze mogą być proste, albo lekko wygięte; w kształcie wstęgi lub z rozszerzeniem na końcu. 

Tak zbudowane są najprostsze karimby. Modele bardziej skomplikowane mają w pudle wycięty otwór (zazwyczaj w prawym dolnym rogu), w który muzyk wkłada mały palec dłoni. Dzięki temu karimba nie przesuwa się podczas gry i łatwiej ją utrzymać w ryzach.

Jeszcze inne modele, stosowane zazwyczaj w obrzędach religijnych i w nawiązywaniu kontaktów z istotami duchowymi, mają doczepione różnego rodzaju dodatki, np. kawałki muszli, plastiku czy metalu. Te gadżety podczas gry wytwarzają szumy i szelesty, współistniejące z akordami dźwięków karimby. Afrykańczycy wierzą, iż szumy dodatków pomagają przywoływanym duchom łatwiej znaleźć drogę do przyzywającego ich medium spirytystycznego. 

Najprostsze karimby mają po 5 klawiszy i zwane są 5 tonowymi. Dość często występują odmiany 7, 9 i 13 klawiszowe. Najbardziej skomplikowane to zestawy 19 i 22 klawiszy – te modele karimb powstały ponoć specjalnie dla tworzenia muzyki religijnej.

Dziś często spotyka się karimby pełnogamowe, wg. nomenklatury europejskiej i wpływu kultury ze Starego Lądu na muzykę afrykańską, ale pierwotnie te instrumenty nie wygrywały całej skali dźwięków. 

Ciekawą odmianą karimby jest nolimba – niewielki, 15 tonowy instrument, występujący w wersji męskiej albo żeńskiej. Odmiana męska to prostokątna, surowa deska, z wstęgowatymi blaszkami. Grają na niej również kobiety.

Wersja żeńska to pudło o intrygującym kształcie kobiecej piersi lub bioder. Powabne zaokrąglenia na deskach to miejsca, w których muzyk – zazwyczaj mężczyzna – trzyma instrument. Wystarczy teraz tylko uruchomić swoją wyobraźnię, by przekonać się, jak ekscytująca może być gra na takim instrumencie... 

Niektóre karimby są tak duże, że muzycy po prostu na nich siadają. Zazwyczaj są to instrumenty grające basowo i pochodzące z Ameryki Środkowej.

Niewielkie karimby wydają piękne, delikatne dźwięki w tonacji sopranów, altów lub gamy środkowej. By w pełni docenić ich brzmienie, trzeba czasem używać specjalnych rezonatorów, które wzmacniają słaby dźwięk małej karimby. 

Technika gry

Jest różna. Zależy od wielkości instrumentu, ilości klawiszy i tego, czy pudło jest zaopatrzone w specjalny otwór na palec. Najprościej klawisze trącać kciukiem, ale można też pomagać sobie palcem wskazującym. Dla pudła z otworem istnieje jeszcze inny rodzaj techniki: muzyk wkłada mały palec prawej dłoni w otwór, kciukiem lub palcem wskazującym trąca klawisze, a pozostałe palce albo grzecznie są zwinięte pod dłonią, albo pomagają czasem w wydobywaniu dźwięków.

Muzycy grający na wielkich karimbach, siadają na nich i trącają klawisze poszczególnymi palcami dłoni.

Karimba to instrument przede wszystkim rytmu – na jego potężnej sile opiera się bowiem cała muzyka Afryki.Dlatego pierwotne karimby miały tylko 3 – 5 klawiszy. Dopiero wpływ innych kultur (głównie europejskiej) spowodował wzrost ilości blaszek i poszerzenie skali tonów. Dzisiejsze karimby pięknie brzmią. Zarówno solo, jak i w zespole z marakasami, guiro czy djembe.

Doskonale i niezwykle brzmią też karimby w utworach rapperów czy w wielu innych odmianach współczesnego popu. 

Tradycyjna gra na karimbie obejmuje utwór zazwyczaj 2 częściowy: po wprowadzeniu następuje rozwinięcie. Muzykę prowadzi się na dwóch instrumentach – na pierwszej karimbie wygrywany jest wstęp, a na drugiej brzmi całe rozwinięcie utworu i krótkie zakończenie. 

O pasji

Karimby to instrumenty bardzo proste do wykonania. Z tego względu każdy, kto tylko ma ochotę posiadać karimbę, może bez trudu sam ją wykonać. Niewielkie rozmiary pozwalają mieć karimbę zawsze pod ręką i w razie nadejścia weny twórczej bądź uroczystości, której potrzeba oprawy dźwiękowej, muzyka zawsze jest dostępna. Dlatego też jest to jeden z najpopularniejszych instrumentów nie tylko w Afryce, ale i na świecie. 

Popularność karimby wzrosła głównie dzięki pasji pewnego Anglika, Hugha Traceya, który pomieszkawszy w Afryce około 50 lat i zakochawszy się w dźwiękach tych instrumentów, założył w latach 50 – tych XX wieku instytucję o nazwie „Afrykańskie Instrumenty Muzyczne” i zajął się propagowaniem muzyki Czarnego Lądu. 

Dziś, oprócz wielu sklepów muzycznych oferujących przeróżne modele karimb, istnieją miejsca, gdzie te instrumenty poddaje się swoistemu tuningowi, ulepszeniu: dodaje się im blaszek, odpowiednio je profiluje, zmienia kształt pudła, ozdabia je, itd. Dlatego artysta może mieć instrument, który w pełni go zadowoli i pozwoli uzyskać, nieznane dotąd, efekty dźwiękowe.