Łowcy głów z plemienia Shuar

Shuar to lud utalentowany – kochają piękno i sztukę użytkową: z nasion i nici robią cudną biżuterię, a głowy przeciwników preparują do cuchnących rybą pomarszczonych „pomarańczy” i kolekcjonują jak inni znaczki pocztowe.

Ludzie Shuar

Ród to tyleż utalentowany, co niezwykły: bowiem oprócz zamiłowania do wyrobu naszyjników i bransoletek, niektórzy członkowie plemienia Shuar mają smykałkę do... preparowania i zmniejszania głów (ludzkich również, choć w dzisiejszych czasach do kultywowania tej mrocznej tradycji stosują głowy zwierząt, szczególnie leniwców).

Plemię Shuar to ponad siedemdziesięciotysięczna populacja Indian, należących do wielkiej rodziny Jivaro.

Jivaro to inaczej korzenie, shuar zaś oznacza ludzi. Wszyscy Jivaro mówią tym samym językiem, ale każda grupa posługuje się inną jego odmianą, lokalnym dialektem. Ród Shuar to jedno z najliczniejszych plemion grupy Jivaro. Zamieszkują południowo – wschodnie rejony Ekwadoru oraz tereny przygraniczne w Peru. Shuar znani byli już pierwszym Europejczykom i od samego początku wzbudzali w białych przybyszach respekt. Hiszpanie nie pojmowali bowiem zarówno barbarzyńskich i okrutnych zwyczajów plemienia, jak i ich silnej wiary w duchy, przekazywanie mocy z ofiary na zabijającego ją wojownika i traktowania zdobytych głów wrogów jak swoistej kolekcji, mówiącej innym o odwadze i sile posiadacza.

Pierwotnie lud Shuar zamieszkiwał tereny dzisiejszego ekwadorskiego dorzecza Amazonki. Z powodu konkwisty wielu jednak wyemigrowało na tereny pogranicza dzisiejszego Peru.

Członkowie plemienia Shuar mieszkają dziś tak, jak przed wiekami: w prostych chatach z drewna palmowego, krytych liśćmi palmowymi. Młodzi osiedlają się zazwyczaj w pobliżu rodziców, więc w wioskach przeważnie panuje familijna rejonizacja.

Wszyscy bez wyjątku i niezachwianie wierzą w duchy: ich moc sprawczą i siłę, bez której nie można wykonać najprostszej czynności i podjąć najbłahszej decyzji.

Duchy to także wdzięczne obiekty, które można obarczyć odpowiedzialnością za wszystkie nieszczęścia świata, pomyłki i nieudane stosunki towarzysko – rodzinne.

Ludzie Shuar nie przywiązują na co dzień wagi do ubioru. Co innego od święta: zakładają wówczas barwną, długą, bawełnianą koszulę i przewiązują ją w pasie, by nie tyle lepiej leżała, co pewniej trzymała się ciała i nie krępowała ruchów.

Mężczyźni Shuar

To wojownicy pełną gębą. Niegdyś wojowali z kim tylko się dało i pod jakimkolwiek pretekstem (zawsze jednak słusznym z punktu widzenia agresora. Dzięki temu zyskiwał on pewność, że ścięcie kolejnej głowy było nie tylko sposobem na wypróbowanie ostrości maczety, ale przede wszystkim dawało możliwość przekonania adwersarza o swojej racji). Dziś, poddani wpływom cywilizacji, prowadzą raczej spokojny tryb życia, zajmując się głównie polowaniami, rybołówstwem i ochroną swoich rodzin i włości. Wielu z nich to drwale. Niektórzy, szczególnie utalentowani członkowie społeczności Shuar, rzeźbią w drewnie, wytwarzając piękne przedmioty sztuki użytkowej, jak np. szkatuły, tace, sztućce i wiele innych.

Mężczyzna Shuar zazwyczaj ma 2 żony. Niegdyś mógł mieć nawet kilkanaście małżonek, ale dziś panom wolno żenić się z maksymalnie 3 kobietami.

Głowa rodziny ma do swojej dyspozycji odrębną część domu, do której kobiety nie mogą wchodzić. Mężczyzna ma nawet osobne wejście do chaty.

Kobieta może otworzyć drzwi do męskiej części domu jedynie wówczas, gdy wzywa męża na posiłek.

Myśliwi polują na zwierzynę, stosując pradawną technikę wydmuchiwania z długaśnej rurki zatrutych kurarą strzał.

Polowanie to nie tylko zdobywanie pożywienia. To również zaopatrywanie się w głowy zwierząt – preparuje się je później do stadium tzw. „skurczonej główki” (z angielskiego: shrinking head).

Kobiety Shuar

Bardzo szybko wchodzą w dorosłość – już 12 letnie dziewczynki wydaje się za mąż, zazwyczaj za bliskich krewnych albo przyjaciół. Kobiety mają troszczyć się o męża, potomków i zwierzęta domowe; uprawiać rolę, warzyć mężowi piwo, szykować codzienną strawę i rodzić dużo dzieci.

Mężczyźni Shuar srogo karzą niewierne żony: cudzołożnicy obcina się ostrą maczetą włosy, przywiązuje ją na kilkanaście nawet dni do miejsca kary, plemiennego pręgierza, podając jej jedynie wodę do picia i skromne racje żywnościowe i wystawia na drwiny pozostałych członków społeczności.

Talenty Shuar

Są niewątpliwe, z czego dwa naprawdę wielkie: po pierwsze większość członków plemienia jest artystycznie uzdolniona – gra, śpiewa, tańczy, no i wyrabia przepiękną biżuterię z nasion. Po drugie: wojownicy znani są z preparowania obciętych głów swych przeciwników. Taka spreparowana, skurczona do wielkości pięści głowa, czarna i pomarszczona, zwie się tsansa.

Kiedy wojownik obcina wrogowi głowę, rozcina skórę i wyjmuje z czaszki kości. Następnie wytrybowaną głowę, a właściwie skórę, gotuje się w specjalnych ziołach i barwnikach, po czym napełnia się ją albo gorącym piaskiem, albo równie gorącymi kamieniami i zaszywa usta, by nie uciekł przez nie duch zmarłego.

Dobrze spreparowana głowa cuchnie rybą, co organoleptycznie sprawdza oczywiście szaman i wydaje werdykt, czy dzięki zabiciu wroga plemię zyskało nową siłę, która przepłynęła z ofiary na członków rodu wojownika.

Ilość tsansa wyeksponowana w pobliżu chaty wojownika jest wprost proporcjonalna do jego odwagi i siły.

Talent artystyczny Shuar objawia się, gdy tylko dostaną do ręki sznurek i kolorowe nasionka. Potrafią z tego wykonać zachwycające cacka!

Nasionami zdobią również specjalne pasy taneczne: na bawełnianej wstędze artyści umieszczają przeróżne kompozycje z ziarenek, muszelek, rogu i szkiełek. Często pas jest ozdobiony zwisającymi kiściami muszli i nasion, które przy pląsach dźwięczą i grzechoczą, tworząc swoisty akompaniament do nuconych pieśni bądź wygrywanych melodii.

Dzieci Shuar

Wioski zamieszkiwane przez lud Shuar często leżą daleko od ośrodków cywilizacji. By spełnić wymogi ekwadorskiego systemu edukacyjnego oraz misyjnych ośrodków nauczania, wprowadzono narodowy program nauki na odległość. Dzięki staraniom Federacji Shuar, organizacji powstałej w 1964 roku i mającej na celu edukowanie członków ludu Shuar oraz zachowanie ich odrębności plemiennej i ochronę prastarych zwyczajów i obrządków, codziennie od 8.00 rano do 13.00 radio transmituje lekcje, w których biorą udział tysiące dzieci z ponad 200 ośrodków. Audycje uczą dzieci zarówno języka i obyczajów Shuar, jak i zaznajamiają z językiem hiszpańskim (urzędowy w Ekwadorze) i z wymogami życia w cywilizowanym świecie.

Część dzieci uczy się w ośrodkach misyjnych, rozrzuconych po dżungli. Bywa, a zdarza się to coraz częściej, że młodzi ludzie po ukończeniu nauki wcale nie mają ochoty na powrót do rodzinnych domów. Stają się pomocnikami misjonarzy i układają sobie życie z dala od plemiennej tradycji.

Kiedy więc spojrzysz na zachwycającą biżuterię z nasion, którą sprowadziliśmy do sklepu Szczypty Świata, pomyśl, że wykonali ją niezwykli ludzie: mieszkańcy niedostępnych rejonów dżungli, mroczni wojownicy i łowcy głów, a przy tym wrażliwi na piękno świata artyści – ludzie Shuar.