Jak z kupy słonia i płatków róży zrobić papeterię na listy miłosne?

Zaczerpnąć papieru...

... wcale nie tak trudno. Wystarczy micha pulpy np. z odchodów słoni, albo wiązka włóknodajnych roślin, kilka przedmiotów codziennego użytku i nawet u siebie w domu możesz uruchomić manufakturę – fabryczkę papieru czerpanego.

Domowym sposobem

By w zaciszu domowym wytworzyć kilka arkuszy papieru czerpanego, musisz mieć parę gazet (im więcej kolorów i gatunków, tym bardziej oryginalny i niezwykły papier czerpany możesz uzyskać). Do tego potrzebujesz średniej wielkości plastikową miskę, krochmal w płynie lub klej roślinny, mikser, starą ramkę do zdjęć, szybkę, kawałek filcu albo flaneli. No i odrobinę cierpliwości, wyobraźnię i chwilę czasu. Możesz też wykorzystać dodatkowo kawałki nitek, płatki kwiatów, zmielone muszelki, i co Ci tam jeszcze podsunie fantazja. Grunt, by dodatki były maleńkie jak okruszki i w miarę płaskie.

Gazety drzesz na jak najmniejsze kawałki i miksujesz z niewielką ilością ciepłej wody aż do uzyskania jednolitej masy, zwanej pulpą papierową. Pamiętaj: początkowo miksujesz na wolnych obrotach, a potem stopniowo zwiększasz prędkość pracy robota. Dodajesz krochmal i jeszcze raz wolno miksujesz. Na końcu musisz delikatnie wmieszać wybrane przez Ciebie dodatki. Teraz masz dwie możliwości: albo rozprowadzasz cienką warstwą pulpę na szybce i ramką wyznaczasz kontur mającego powstać arkusza, albo też zanurzasz szybkę w masie papierowej i, poruszając szkłem, pozwalasz pulpie osiąść na jego powierzchni (wyciągając szybkę z masy, pamiętaj, by robić to wolno i ostrożnie – inaczej pulpa spłynie z powrotem do miski. Pozwól by nadmiar wody odciekł – potrzymaj szkło nad miską.). By uatrakcyjnić wygląd robionego papieru, możesz teraz dodać np. płatki kwiatów albo inne, małe fragmenty roślin.
 

Kolejny etap wymaga trochę wprawy, ale łatwo jej nabyć: podważasz kraniec podsuszonego arkusza i delikatnie przenosisz go na filc lub flanelę, by pulpa stężała.

Szmatką dociskaj powierzchnię papieru i staraj się tym sposobem usunąć jak najwięcej wilgoci z arkusza. Pozostaw do wysuszenia – najlepiej przykryj ścierką, by papier nie zdeformował się podczas suszenia. Na koniec możesz przeprasować arkusz przez czystą szmatkę.

Inną metodą jest wyłożenie masy papierowej na czystej ściereczce i przykrycie jej kawałkiem tkaniny, przez którą tak długo prasuje się papier, aż wyparuje z niego nadmiar wilgoci. Na arkuszu odciśnięta zostaje wówczas faktura tkanin, co dodatkowo uatrakcyjnia wygląd rękodzieła.

Masowo...

... papier czerpany robi się podobnie, tyle że proces odbywa się wielkich kadziach. W wytwórni pierwszym etapem jest gotowanie masy roślinnej z wodą i do

datkiem naturalnych

środków zmiękczających, jak np. mleko wapniowe. Następnie masę się płucze, miażdży i rozprowadza w wodzie, doprowadzając do powstania pulpy. Pulpę czerpie się na ramki z sitami, ustala format i grubość arkusza, odsącza z nadmiaru wody i przekłada na filc. Teraz następuje suszenie masy; końcowym etapem produkcji jest wygładzenie papieru – często robi się to płaskimi kamieniami.

Gotowe arkusze przycina się do pożądanych rozmiarów, albo – jeszcze przed przycięciem - dodatkowo uatrakcyjnia: drukuje, stempluje, farbuje czy woskuje.
 

Arkusze papieru czerpanego mogą mieć standardowe krańce; mogą też mieć pięknie wystrzępione czy inaczej uformowane brzegi – robi się to na etapie kształtowania arkusza z mokrej pulpy.

W masowej produkcji stosuje się też rozmaite wybielacze i inne chemiczne dodatki, które czynią produkt delikatnym i bardziej podatnym na formowanie.

Dwa tysiące lat

Już prawie tyle liczy historia papieru. Wymyślił go w 105 roku naszej ery Chińczyk, Ts'ai Lun. Ale namiastkę papieru produkowali już dużo wcześniej starożytni Egipcjanie – zwali go papirusem.

Chińczycy długo strzegli tajemnicy produkcji papieru. Dopiero po 600 latach umiejętność tę poznali Koreańczycy, a stamtąd rozprzestrzeniła się na inne kraje.

Papier powstaje z rozdrobnionych włókien roślinnych. Włókna te, zwane fibrylami, zbudowane są z cienkich nitek - mikrofibryl. Chemicznie to czysta celuloza i hemiceluloza, zespolone ligniną. Proces tworzenia pulpy roślinnej polega na rozdrabnianiu fibryl na elementarne nitki celulozowe, dzięki czemu zwiększa się powierzchnia włókien i ich zdolność do tworzenia dających się formować struktur – jak np. arkusze.

Początkowo papier służył tylko do zapisywania szczególnie ważnych informacji, wykonywano na nim rysunki i spisywano treści przeróżnych Świętych Ksiąg. Z czasem, w miarę rozwoju technologii i pomysłowości rodzaju ludzkiego, zaczęły powstawać tak piękne i atrakcyjne rodzaje papieru czerpanego, że wymyślono dlań dziesiątki zastosowań.

Kora morwy i kupa słonia

I papirus, i papier powstają z włókien roślinnych. Pierwsze papiery robiono głównie z kory i włókien drzewa morwowego. Obecnie do produkcji papieru czerpanego używa się najrozmaitszych surowców; bywa, że zaskakujących pochodzeniem.

Wszystkie rodzaje papieru czerpanego powstają ze zmiażdżonych i zmiksowanych na pulpę włókien roślinnych i przeróżnych dodatków. Wyróżnia się papiery czerpane produkowane:

- na bazie włókien drzewnych – obecnie surowiec pochodzi z wielu gatunków drzew. Częstymi dodatkami są włókna roślin niedrzewiastych i traw, z wtrętami kory, miału z muszelek, fragmentami kwiatów czy łodyg, jako ekstra dodatkami, zwiększającymi atrakcyjność papieru;

- z włókien roślin niedrzewiastych – by chronić środowisko naturalne, redukować wycinkę lasów (szczególnie tropikalnych), wykorzystuje się włókna roślin jednorocznych, bylin, traw i z innych źródeł. Papier czerpany robi się m.in. z włókien pochew liściowych bananowca, , z bawełny, juty, ryżu, zbóż, bambusa, płatków kwiatów i z trzciny cukrowej (masę roślinną, która pozostaje po wytłoczeniu z niej soku pozyskiwanego na cukier, przerabia się na pulę papierową). Papier czerpany robi się nawet z odchodów słoni – jest w 100% ekologiczny, wolny od obcych zapachów i od zanieczyszczeń bakteryjnych; ma tę przewagę nad innymi rodzajami papieru, że każda partia jest absolutnie niepowtarzalna – skład pulpy papierowej jest bowiem ściśle uzależniony od diety słoni. Jeden z najstarszych typów papierów robiony jest z włókien klekotnicy sitowatej (Crotalaria juncea), zwanej też sunn hemp – wytrzymały, odporny na rozkład i ataki drobnoustrojów, może przetrwać całe stulecia. Był to papier, na którym spisywano sury Koranu i „złote myśli” Islamu.

- z surowców innych – np. z wodorostów, z mieszaniny włókien roślinnych i mączki z masy perłowej; ze sporym dodatkiem jedwabiu, albo z chemicznie czystej celulozy.

Gładkie, w prążki, cętkowane...

...a także malowane, stemplowane, z widoczną fakturą odciśniętych sit cedzących czy fantazyjnymi kształtami, które powstały na powierzchni arkusza podczas usuwania nadmiaru wody – wszystkie te elementy decydują o uroku arkusza papieru czerpanego. Praktycznie każdy rodzaj papieru czerpanego można farbować; niektóre jednak mają na tyle atrakcyjny naturalny wygląd, iż niepotrzebne już im dodatkowe barwienie.

Niektóre papiery wyglądem przypominają plecione wyroby sztuki użytkowej – robi się je techniką przekształcania w arkusz splecionych w sznurki i nitki włókien; inne są tak mocne i odporne na naprężenia, że służą do wystroju wnętrz, np. dekoruje się nimi ściany; w Japonii robi się z nich popularne przepierzenia pomieszczeń i papierowe drzwi W wielu krajach modeluje się z papierów abażury lamp, wykonuje lampiony, a także składa oryginalne i pomysłowe konstrukcje (np. w sztuce origami), albo robi się cudne wycinanki – w Japonii zwą je kirigami, czyli sztuką cięcia papieru.

Papier czerpany to znakomity dodatek do bukietów, nadaje się świetnie do opakowania prezentów, do wyrobu toreb na upominki, papeterii, kart do kaligrafii, akwareli i innych technik malowania. Robi się z niego oprawy książek, albumy na zdjęcia, drukuje na nim zaproszenia, karty okazjonalne, dyplomy i wiele innych.

Amate Picado

W Meksyku, w rejonie Puebla, wymyślono papier z włókien pochodzących ze świętego drzewa Majów, zwanego Amate (to jeden z fikusów) – wyroby z tego papieru towarzyszą Indianom od setek lat, szczególnie użyteczne są we wszelkich religijnych ceremoniach, i byłoby hańbą dla rodziny, gdyby nie znała techniki wytwarzania tego papieru. Od lokalnej nazwy surowca wzięło się określenie całej sztuki wytwarzania i wykorzystania papieru ze świętego drzewa – to Amate picado.

Z papieru Amate powstają przepiękne, czasem kolorowe wycinanki. Zazwyczaj przedstawiają lokalne bóstwa i ceremoniały religijne, ale mogą też być wycinaną „opowieścią” o aktualnych wydarzeniach w rodzinie czy kraju, albo historią meksykańskich Indian, zapisaną w barwnej wycinance.

Wycinanki z papieru Amate zdobią ściany domów, wiszą pod sufitami i upiększają okna. Powstają bezpośrednio na papierze, bez wstępnych szkiców i zaznaczeń – pojawiają się w wyobraźni artysty i są przenoszone na arkusz.

Czasem do produkcji papieru na meksykańskie wycinanki używa się włókien innych roślin: z kory morwy (papier jest wówczas naturalnie beżowy), albo z pędów gatunku Xalama limon – ten rodzaj papieru jest lśniąco biały.

Papiery czerpane można wykorzystywać na niezliczone sposoby; zawsze jednak zastosowanie niezwykłego w fakturze i wyglądzie opakowania doda uroku podarkowi, a wykonaną własnoręcznie wycinanką z egzotycznego gatunku papieru można zaskoczyć wszystkich znajomych.

Jednak, by osiągnąć absolutnie oryginalny efekt, trzeba po prostu zakasać rękawy i przygotować własny arkusz papieru czerpanego. To naprawdę nic trudnego!